Nấm mối ! Còn đâu tàu lá chuối đậy

Nấm mối! Văn hóa tàu lá chuối.

Tiếc rằng nét đẹp văn hóa thuở khai hoang mở đất ấy chỉ còn sót lại đến thời thơ ấu của tôi là hết. Bây giờ, ai còn tôn trọng một tàu lá đậy? Cách khẳng định quyền sở hữu là nhổ ngay hễ gặp. Chủ vườn cũng không thể chờ cho nấm lớn, bởi chờ có thể bị mất. Ngoài chợ, người ta bán đầy những nấm còn non.

Tàu lá chuối

Đời nấm ngắn ngủi. Cây nấm đang búp, nhưng một cơn mưa qua sẽ thúc đẩy nó nở nhanh để rồi tàn ngay trong ngày. Bởi vậy, cái thứ lộc đất trời này mà không hưởng ngay, hưởng đúng lúc thì thật phí. Ngay người ăn chay cũng đưa nấm mối lên hàng số một trong các nguyên liệu tạo ra những món ăn thanh tịnh và bổ dưỡng. Con nước rằm và 30 tháng 5 được coi là con nước nấm mối. Nấm rộ nhiều, ăn không kịp, người ta phải phơi khô để dành, ăn dần... Nhưng, đang ngày mưa gió mà phơi nấm đến khô là hơi khó, bởi vậy, người ta thường phải sấy.

Nấm mối sấy bằng than gáo dừa, quen gọi là miểng gáo, trong quá trình mất nước để khô nó còn được ướp… khói, nói “kiểu nước ngoài” là xông khói, nên có hương vị đặc hữu, hơn hẳn phơi khô.

Tháng 7 mưa dầm, không ra ngoài bắt được con gì thì chỉ cần lấy một ít nấm mối khô ra ngâm nước sơ qua rồi cho vào nồi canh rau dền, mồng tơi. Lúc nhắc xuống mà được để vô một muỗng tóp mỡ nữa thì bữa cơm chiều mưa ấy phải nói là “chồng chan, vợ húp lắc đầu khen ngon!”…

Nấm mối cũng có ở miền Đông, miền Trung nhưng do thổ nhưỡng và khí hậu khác nhau nên hình dáng và chất lượng khác lắm. Nấm mối miền Đông là sản phẩm của những đàn mối ăn các cành cây cà phê, cây điều bị mục. Cây nấm ở đây lớn hơn, có màu phù hợp đất đỏ bazan nên còn gọi là nấm lửa, ăn vào cũng có vị ngọt ngon nhưng hơi chát. Người Sài Gòn chỉ chịu mua nấm này với giá chưa bằng phân nửa giá nấm mối Bến Tre, Vĩnh Long. Còn người miền Tây thì chê hẳn. Nấm mối Huế không biết ra sao mà thân phận bọt bèo, bị coi thua cả nấm rơm trồng! Tôi chưa được thưởng thức nên chưa biết nguyên nhân vì sao mà tệ vậy?

Nấm mối ở nước ngoài cũng có. Trong một lần vào nghĩa trang Lake View của thành phố Seattle, tiểu bang Washington, Mỹ, để thăm mộ Lý Tiểu Long, tôi đã nhìn thấy một gò nấm mối, hay ít ra rất giống nấm mối. Tất nhiên, trong trường hợp này, tôi không thể và không dám nhổ về ăn thử. Nhưng một khi biết rằng nơi đây vẫn có con mối, thì meo nấm của nó sản sinh ra cây nấm là điều đương nhiên. Dù không thử, nhưng tôi tin chắc chắn rằng nó không thể ngon bằng nấm mối Bến Tre, một khi mà chất ngọt ngon của cây nấm quê giờ đây, đối với tôi, không chỉ được đón nhận ở nơi đầu lưỡi, mà đã đi sâu vào tận tâm hồn. Chỉ nghe nhắc đến tên đã thèm rơi nước miếng!

Nguồn: Sưu tầm
Nấm mối ! Người có duyên thì gặp.

Nấm mối Có duyên thì gặp

Nấm mối Có duyên thì gặp

Khi mới mọc lên khỏi mặt đất, các tai nấm còn nhỏ và có hình như chiếc dù. Với màu nâu xám, lại lè tè mặt đất nên nấm dễ lẫn với các thứ lá cây hay đất. Trong buổi sáng sớm, nhìn ra nấm mối có phải là không hề dễ không? Phải có duyên mới bắt gặp được!

Nấm mối có duyên thì gặp

Lúc mới phát hiện, chỉ là một nhúm nấm nơi này, chớ vội, nhìn ra chung quanh sẽ thấy tiếp, thấy nhiều. Niềm vui phát hiện nấm cứ thế mà nở dần lên, thường không kiềm được tiếng cảm thán. Có khi nhận thấy mình đang đứng giữa một bãi nấm. Trời ơi, vui ngất ngây!

Tìm nấm (nhổ nấm) phải tranh thủ đi từ rất sớm, bởi ai tìm thấy trước là của người ấy, đó là quy tắc bất khả tranh tụng. Tôi nhớ ngày còn nhỏ, đêm nằm cứ mong mau đến sáng. Khi trời tờ mờ, mọi người đã túa ra vườn để tìm nấm, đứng cách xa xa một chút là không nhìn rõ mặt nhau, chỉ nhận ra giọng nói. Chia nhau lặn lội rà soát khắp vườn cho đến khi trời sáng tỏ, nếu muốn, có thể sang vườn khác tìm vẫn được, bởi vậy những người không có vườn đất vẫn có “quyền” đi tìm nấm mối. Điều này xuất phát từ quan niệm nấm là quà tặng của thổ thần!

Nếu tìm được một bãi nấm đủ lớn, người ta ngồi xuống nhổ ngay. Động tác thu hoạch càng miệt mài là càng mừng vui, không biết cực. Nhưng, nếu nấm còn nhỏ, chưa vừa ăn, người ta đánh dấu “quyền sở hữu” bằng cách dùng một tàu lá dừa khô đậy lên rồi đi tiếp, trưa hay chiều sẽ quay lại nhổ. Tàu lá dừa thưa và nhẹ nên nấm vẫn tiếp tục phát triển bình thường. Khi thấy một tàu dừa đậy, bên dưới có nấm thì biết gò nấm ấy đã có chủ, mình không được nhổ. Nấm mối là của đất trời, ai gặp trước là của người đó, ngay chủ vườn, chủ đất cũng phải tôn trọng điều này trên mảnh đất của mình. Những điều này má thường nhắc nhở, anh em tôi cứ vậy mà răm rắp, không làm trái.

Nguồn: Sưu tầm

Mê như mê núm

Mê như mê núm (nấm)

Bạn đã nghe câu thành ngữ này chưa?

Mê như mê múm

Mê như mê núm. Mình giải thích một số từ để khỏi  gây nhầm lẫn ở đây – Vì từ này quá nhạy cảm. Tiếng miền nam gọi nấm là núm. Vì vậy trong suốt bài này, mình sẽ gọi nấm là núm cho đúng “tinh thần” của bài viết.

Có một giấc mơ  về nấm mối

Khi mùa nấm mối bắt đầu, dân trong làng tôi bắt đầu đổ xô đi hái nấm mối. Nấm mọc khắp nơi trong tán cây lớn, có bóng mát. Nhưng mình không hiểu sao, sức hút của nấm mối lại mãnh liệt như vậy, đám trẻ con như tụi tui, mùa nấm thì cũng là kỳ nghỉ hè, thời gian của chúng tôi nhiều – nhiều lúc cũng không biết làm gì – hái nấm là thú vui. Còn người lớn, có những người họ có thể gác lại công việc đồng áng để đi săn lùn nấm.

Lúc tôi còn nhỏ, nấm mối mọc nhiều và rất rẻ. Phần lớn nấm mối đi hái được trong vườn là để ăn, đem làm quà biếu, còn nếu không hết thì làm khô nấm mối, chứ bán thì chẳng có bao nhiêu tiền. Nhưng biết là vậy, nhưng cả xóm điều đi nhổ nấm. Chỉ có đám trẻ con tụi tui mới đi “săn” nấm nhiều. Nhưng cũng không ít người lơn tham gia vào quá trình này.

Có lẽ, đi săn nấm là để cải thiện bữa ăn, nhưng mà thời ấu thơ của mình, vùng đất mình nhiều nấm, ăn sao xuể. Nào là bánh xèo nấm mối, nấm mối xào tỏi, nấm mối kho ngót, nấm mối nướng than, canh nấm mối … Ngày nào cũng ăn, ăn liên tiếp trong cả 2 tuần. Hồi nhỏ mình chỉ thích đi hái nấm chứ không thích ăn.

Vấn đề cải thiện bữa ăn không phải. Chỉ vì đam mê thôi, vì hái nhiều bán cũng chẳng được bao nhiêu đồng, ăn thì không hết.

Từ lúc này tôi đã nghe ra rả cụm từ “mê như mê núm” rồi.

Bây giờ thì mê là đúng rồi. Giá nấm đầu mùa, loại búp ngon trên mình cũng 700.000 – 800.000 VND/kg. Mà không có hàng để mua. Nấm mối chưa ra tới chợ là hết.

Giờ thì mê như mê núm thì đúng rồi! và nghe man mác đâu đó:

“Mưa dầm nấm mối mọc chưa?

 Cho nồi canh ngót chiều thưa ngọt lòng

Ngày mai chị có theo chồng
Hương quê vị đất trong lòng chị mang”.

Nấm mối mồ côi

Nấm mối mồ côi.

Bạn đã từng nghe về cụm danh từ “nấm mối mồ côi” chưa?

Cụm từ ấy, nó chỉ định cho những tay nấm  mối mọc không đúng mùa vụ, có thể là nó mọc thành hai ba tay luôn. Nhưng có một điều rất đặc biệt là nó rất bự.

Nấm mối mồ côi (Hình internet)

Sau tết đoan ngọ, khi mùa nấm mối đã kết thúc. Nhưng nấm mối vẫn chưa kết thúc, nó có thể mọc từ những ổ mối đã vào mùa hay mọc lên từ những cụm cây, bụi cỏ. Tuy là mọc trái mùa nhưng những tay nấm này rất to lớn, nó thể lớn rất mấy mươi lần tay nấm bình thường, nó mọc thành cụm hai ba tay nấm mối, hay mọc chỉ có một tay thôi.

Loại nấm mối đặc biệt này dân quê tôi gọi là Nấm mối mồ côi.

Nấm mối mồ côi thì ở vùng quê tôi không bao giờ ăn nó. Vì các bậc “ tiền bối” bảo nó là nấm ma. Nó hấp thụ ma khí hay cái gì đó tôi không nhớ rõ, không nên ăn:Nhưng tôi ăn rồi, vẫn ngon không kém gì nấm mối ổ. Còn phần cá nhân tôi, tôi cảm thấy ngon hơn nhiều, vì chỉ có mấy tay nấm, tây vừa to, vừa dai – Kèm theo là trái mùa làm gì có mà ăn; Hỏi sao ăn không ngon ! Còn một điều quan trọng nữa, nấm mồ côi này không những mọc ở những nơi có ổ nấm mối mà còn mọc ở những nơi không có ổ  mối, như: cụm cây, bụi cỏ khô, kẹt đá … Nói chung là mọc ở những nơi không bình thường.

Tại sao tôi lại dám cãi lời của các bậc “ cha chú” mà ăn nó. Một phần vì tôi con nít, một phần vì tôi đã thấy có những người chuyên đi kiếm nấm mối đó. Những người là thầy thuốc đông y họ thường xuyên đi hái loại này, nghe họ nói tôi cũng không nắm rõ là dùng để trị bệnh gì ? chỉ nhớ man mác là bổ khí, bồi bổ cơ thể … họ dùng những từ chuyên ngành đông y nên tôi rất khó nhớ công dụng của loại nấm mối mồ côi này.

Tác dụng đông y như thế nào ! tôi chưa cần quan tâm đến. Bạn cứ nghĩ, đã hết mùa nấm mối mà bạn đã có mấy tay nấm mối, nó vừa to, vừa dai, mọng nước, …để nướng mọi trên lửa than, nó ngon làm sao kể siết.

Những truyện ly kỳ trong lúc đi hái nấm mối

Để chuẩn bị cho Tết đoan ngọ, một món mà nhà tôi hay bất cứ nhà nào quê tôi cùng dùng làm vật phẩm để cúng trong ngày 5 tháng 5 này. Đó là món bánh xèo nấm mối. Bởi vậy bọn trẻ con quê tôi cũng bắt đầu chuẩn bị, nhiều đứa còn “khao khát”, “mong chờ” cho những cơn mưa nấm mối đến.

Hình ảnh minh họa bánh xèo

Một điều rất vui với bọn trẻ con trong xóm tôi, đó là mùa nấm mối thường cũng trùng với kỳ nghỉ hè. Nên thời gian để vào cuộc “thám hiểm” nấm mối không phải lo lắng.

Do nấm mối trong xóm có giới hạn, một ổ thì cả xóm điều biết, nên người nào may mắn lắm mới bắt gặp được, nên muốn có đươc nấm mối chúng tôi phải đi những vùng đất rẫy xa xôi – nơi ít người sinh sống. Nên tư rất sớm chúng tôi phải chuẩn bi dụng cụ đi hái nấm. Nghe chuẩn bị dụng cụ nghe rất “ghê”, thực chất là một con dao nhỏ và cái bịch nylon là xong. Thế là hai ba đứa bắt đầu chuyến thám hiểm của mình, để tìm cho ra nấm mối.

Nghe qua thì thấy đơn giản, nhưng thật ra muốn kiếm được nhiều nấm mối phải có kỹ năng tốt. Cái này thì được “tôi luyện” nhiều năm trong nghề thì mới có, mà hình như ai trong nhóm tôi điều có kỹ năng này, tôi không biết trong nhóm khác có được không.

Trước khi nói về những kỹ năng đặc biệt, khi đi hái nấm. Chúng ta tìm hiểu một số thông tin về nấm mối. Tôi có đọc một số bài báo trên internet nói rằng, nấm mối “sáng mọc tối tàn” -cái này không đúng. Thật ra nấm mối tồn tại tới 4 ngày:

• Ngày thứ 1: nấm mối còn trong lòng đất, không có dấu hiệu gì để biết, chỉ có thể dùng dao đào xuống mới phát hiện được.
• Ngày thứ 2: nấm nứt đất, nấm đã nhú lên. Buổi sáng nấm nứt đất thì buổi trưa có thể nhu lên không mặt đất 1 -2 cm, nấm vẫn còn búp.
• Ngày thứ 3: nấm nở hay còn gọi là bung cán dù, lúc này mùi thơm nấm mối nhiều nhất, dễ phát hiện nhất.
• Ngày thứ 4 trể đi: Nấm tàn, trong gian đoạn này phải kiểm tra kỹ lưỡng, nếu có mấy con “nhúc nhích” thì không nên ăn, và không ai hái. Nhưng sẽ có môt thủ tục rất lạ là nếu để nấm tàn thì năm sau sẽ không có nấm. Vì vậy ai gặp nấm tàn cũng đá nó “banh chành”, hay do tức không phát hiện sớm :D.

Biết được các giai đoạnsinh trưởng của nấm, cùng những kinh nghiệm đi hái nấm chúng ta sẽ áp dụng vào quá trình “ thám hiểm” hái nấm mối.

Kiểm tra toàn bô những ổ nấm mối, mà người hái nấm những nấm trước biết. Vì một ổ nấm thì có rất nhiều người biết, nhìn qua bãi đất bị xới tung lên thì ai đi qua cũng biết đó là ổ nấm mối. Chúng tôi thường đi sớm, tới những chổ ổ nấm  mối củ, nếu chưa phát hiện nấm mối mọc lên, thì dùng dao cạo cạo lớp đất trên mặt, để xem nấm có nhu lên không? Điều này dẫn đến tình trạng nấm mối là nấm  ma. Vì khi cào lên, hay vô tình “sút” đất đá lên, đo ánh sáng yếu, trời tối – thiết bị chiếu sáng chỉ có đèn pin. Nên có tới 50% không phát hiện được. Vì vậy người đi tới sau dễ dàng kiếm được hơn. Kèm theo đó vi trí nấm mối mọc sẽ không cố định, mà di chuyên đi 1-2 m là bình thường. Nấm mối là nấm ma xuất phát từ đây hay một số người gọi người nặng bóng vía đi không gặp nấm.

Khả năng thứ 2 là khứu giác phải tốt. Vì nấm ở cuối ngày thứ 2 hay ngày thứ 3, nấm sẽ phát tán bào tử nên mùi của nó sẽ thơm một bán kính 10m. Vì vậy đám tụi tui thường hay gọi nhau phải thính hơn chó (Bạn là cờ hó cũng xuất phát từ đây.). Nên có những người ngày trước đi thì không phát hiện, ngày sau thì thấy nở “tung tóe”.

Trong quá trình “trinh thám” nấm mối, kỹ năng chỉ chiếm 30%, còn lại may mắn chiếm 70%. Vì vậy, nó càng tô đậm thêm hương vị của nấm mối.

Phân biệt ổ mối có nấm mối và ổ mối không nấm

Rất nhiều bài viết nói rằng nấm mối được hình thành trong những ổ(ụ) mối. Mà không biết rằng không phải tất cả ổ mối đều có nấm mối. Chỉ ở những ổ mối kim (tên dân gian thường gọi những ổ mối có nấm) mới có nấm mối.

Tổ mối ăn gỗ

            Tôi không phải là nhà côn trùng học hay nhà khoa học xyz gì đó. Nên tôi không thể quan tâm hay biết tên được những loại nấm này.Nên tôi biết chắc chắn rằng không  phải ổ mối nào cũng cho nấm mối. Ổ mối có bao nhiêu dạng, hay bao nhiêu chủng loài nói thật tôi cũng không biết hết.

Việt Nam mình giờ vẫn chưa thể trồng nấm mối nhân tạo được. Mà các nhà khoa học chuyên nghiên cứu về nấm mối cũng còn rất hiếm và chưa tạo được meo nấm mối thế thì lấy đâu ra nấm mối trồng nhân tạo mà có số lượng lớn cho được. Do vậy nấm mối chỉ được hái từ tự nhiên, mà không phải ụ mối cũng cho nấm mối. Nên chỉ có thể phân biệt ổ mối có nấm bằng kinh nghiệm. Cái này tôi lượm lặt được từ nhỏ trong mỗi lần đi hái “núm mối”. Các bạn có thấy rằng xung quanh mình có rất nhiều tổ mối mà sao hổng có nấm không? Vậy tổ mối như thế nào thì mới có nấm? Mình sẽ chia sẻ một số kinh nghiệm của mình cho các bạn để phân biệt tổ mối nào có nấm và tổ nào không có nấm để các bạn có thể đi săn nấm khi vào mùa.

Khi bắt gặp tổ mối, bạn nhìn hình dáng của tổ. Nếu thấy ổ mối có ụ nổi hoặc ụ ăn lên cây, leo lên tường nhà, càng lên cao thì càng không có nấm mối. Khi bạn đào tổ mối lên xem thử thì thấy các ụ mối này có những con mối thợ đầu to, mình vàng như con kiến càng, chọt tay vô là nó cắn cho nhảy cững lên luôn. Nói chung là cũng hơi đau, vết cắn của mối thì không có độc nên không lo. Nhưng trước khi chọt tay vô tổ thì bạn nhớ kiểm tra kỹ kẻo có rắn nha vì mấy con rắn nó khoái ở trong tổ mối lắm ( ở trỏng mát mà, ^_^). Khi đào sâu vô tâm ổ mối, bạn sẽ phát hiện một khối đất to cứng như cái tô, đó là nhà của con mối chúa. Hình dáng của mối chúa to như con đuôn dừa cỡ ngón tay cái nhưng có màu vàng, men tổ mối có màu vàng hoặc vàng nhạt. Nó được mấy ông chồng rất thích, đặc biệt là ngâm rượu hoặc ăn sống để cho bổ. (Nói tới đây là ai cũng tự hiểu rồi nha).

Những tổ mối cho nấm thì ngược lại, ổ mối này thường ở sâu dưới đất khoảng 1 – 2 gang tay, nếu có ụ nhô lên mặt đất thì ụ này rất nhỏ, mấy con mối thợ dáng nhỏ nhắn, mình dài có màu trắng như đầu tăm, còn mối chúa nhỏ hơn nhiều lần so với mối ăn gỗ, men tổ mối màu trắng. Thức ăn của mối là những lá cây khô mục nên ổ mối thường trú ngụ ở dưới tán những cây cổ thụ, chỗ mát mẻ, lùm cây um tùm.

Tổ mối có nấm, tổ mối nằm trong lòng đất

Với những kinh nghiệm mình chia sẻ ở trên thì các bạn có thể biết được những tổ mối xung quanh vườn nhà bạn là có nấm hay không. Nhưng chưa chắc đâu à nha. Muốn có nấm mối ăn không dễ đâu ^_^.
nhận làm túi xách da giá rẻ

Mưa nấm mối

Vùng đất phù sa cổ ở Tân Phú quê tôi. Nơi mà có sáu tháng nắng và sáu tháng mưa. Cái nắng chói chang vừa dịu bớt là bắt đầu những cây mưa đầu mùa bắt  đầu đổ xuống. Mưa đầu mùa quê tôi thường được ví von là “ mưa tối trời tối đất”. Sau những cây mưa đầu mừa ấy thường là những ngày rất đẹp, trời hanh nắng; những ngày này thường bắt đầu vào cuối tháng 4 đầu tháng 5 âm lịch.

Trong thời điểm này thì có hiện tượng độc đáo, mà chỉ xuất hiện ít lần trong năm. Đó là trời vừa nắng vừa mưa. Dân quê tôi gọi là mưa nấm mối.

Hình ảnh mưa nấm mối

Tôi không biết từ mưa nấm mối này bắt nguồn từ đâu, hay là trời đổ những tay nấm mối từ trên trời rơi xuống … mà tôi chắc chắn rằng là mùa nấm mối đã đến.

Sống ở đất Sài Thành một thời gian dài, làm cho tôi quên mất có một cơn mưa gọi là mưa nấm mối. Khi tôi cùng  những đứa bạn đang dzô dzô vài ly bia thì bất ngờ bàn kế ban có gọi từ … nấm mối … trong món ăn. Tôi mới chợt nhớ ra rằng, tuổi thơ của tôi còn “khắc" lên thân tay nấm mối.

Khi mưa nấm mối xuất hiện trong những ngày tiếp theo, chắc chắn là có nấm mối. Nên trẻ con trong xóm tôi tụ tập, rồi hẹn hò nhau đi từ sớm tinh sương, để đi hái nấm mối. Những có một đặc biệt là mùa nấm mối thường không có bằng chứng gì để biết, hay là ai dậy cho biết, nhưng trẻ con quê thì ai cũng biết.

Nấm mối thường mọc trên những ổ mối, nhưng không phải tất cả ổ mối nào cũng có nấm mối. Những ổ mối mà có ụ mối nổi lên cao thì chắc chắn rằng sẽ không có nấm mối. Những con mối này tôi không biết tên khoa học nó là gì nhưng hình dạng của nó thì rất dễ nhận biết. Hình dạng nó to hơn mối có cho nấm, đầu và thân tròn. Nó có rất nhiều con màu vàng, to như con kiến, và càng nó đỏ. Trong những ụ này thường có những con mối chúa to như ngón tay trỏ, màu vàng tươi, ăn rất béo. (Nếu bạn dám ăn); Trong khi đó những ổ mối mà có nấm mối thường là những ổ mối có con màu trắng, thân hình nhỏ và dài, thì giống này sẽ có cho nấm mối. Tất cả loại mối này đều trú ngụ dưới tán cây lớn.

Bởi vậy, trẻ con quê tôi thường biết hết tất cả những ổ mối có nấm trong xóm. Vì những ổ nấm mối chỉ mọc trên những ổ mối. Nên chỉ cần tới mùa đám trẻ con chỉ cần tới đó tìm kiếm.

Nhưng có một điều kỳ lạ là, không phải tất cả ổ mối (con mối cho nấm) năm trước có nấm thì năm sau lại có nấm, nó có thể “ biệt tăm” hai ba năm rồi mới xuất hiện lại nấm mối. Dù là trong một vùng chịu khí hậu và thổ những giống nhau, những các ổ nấm mối lại xuất hiện trong thời gian khác nhau. Nghĩ cũng lạ!

Và còn nhiều chuyện ly kỳ khác trong quá trình hái nấm mối.

Không có gì sung sướng bằng khi bạn phát hiện ra một ổ nấm mối mới – chỉ một mình bạn biết.

Một “trách nhiệm” rất lớn cho trẻ con quê tôi. Đó là phải kiếm ra nấm mối để phụ vụ cho một thủ tục “luật bất thành văn” cho ngày Tết đoan ngọ quê tôi. Đó là nguyên liệu chính cho món bánh xèo nấm mối.

Nấm mối, đôi dòng ký ức và hiện tại

Tuy xa quê, nhưng mỗi lần thưởng thức món bánh xèo là tôi lại nhớ rất nhiều kỷ niệm của vùng quê êm ả đã sinh ra và nuôi tôi khôn lớn. Nhớ nhất là vào những ngày tháng 5 (âm lịch), sau những cơn mưa rả rích, người dân quê tôi thường gọi là mưa nấm mối.
Buổi sáng khi ông mặt trời còn chưa thức giấc, những hạt sương mai còn đọng long lanh trên những nụ hoa, tán lá, đâu đó nghe như có tiếng cựa mình của đất sau một đêm yên giấc. Đám trẻ chúng tôi lại rủ nhau tỏa đi khắp các khu vườn, gò đất để tìm những mụn nấm mối vừa xé đất nhú lên.
Vui nhất là lúc bắt gặp những mụn nấm mối mình tròn mập, mũ nhọn, đầu búp, chắc khỏe và cứng cáp vừa mới nhú lên khỏi mặt đất. Lại có mụn xòe ra như những tán dù xinh xinh. Có những chỗ chỉ nhổ được vài ba mụn nhưng cũng có những chỗ nhiều đến phát ham. Trưa về, đứa nhiều thì cả rổ, đứa ít thì cũng đủ làm nhưn bánh xèo.
Nấm mối thường được các mẹ, các chị dùng để nấu canh, xào với thịt ba rọi, chiên với trứng, hầm nước cốt dừa lá cách, kho cá, nướng với thịt bò lá lốt, đặc biệt đổ món bánh xèo cùng với tép bạc là ăn ngon hết chỗ chê. Ai đã từng nếm mùi nấm mối, thưởng thức nấm mối với vị thơm, ngọt đọng lại từ vị giác đến khứu giác thì ngon khôn tả.
Do nền kinh tế thị trường phát triển, ảnh hưởng của đô thị hóa nông thôn và biến đổi khí hậu thất thường…, không theo quy luật nhất định nên những năm gần đây ở quê tôi rất hiếm khi tìm được nấm mối. Mong rằng mỗi người chúng ta chung tay bảo vệ thiên nhiên môi trường ngày càng trong sạch để không mất đi những gì quý báu mà thiên nhiên đã ban tặng cho mỗi chúng ta.

NGUYỄN MẠNH THẮNG

Ngọt ngào hương vị nấm mối

Nấm mối

Một ký ức chợt ùa về

Khoảng tháng 4, tháng 5 âm lịch có mưa, người miệt đồng quen gọi là mưa già. Mưa như muốn trút hết nguồn nước từ trời cao xuống, khơi dậy những chồi mầm cho trái sinh sôi nẩy nở.

Rồi khi ngọn nắng hưng hửng bừng lên, mùi đất xông lên nồng nồng phảng phất mùi xác rêu, lá mục, thì đó là mùa đầy hứa hẹn của nấm mối.Nấm mối mọc khoảng từ tháng tư đến tháng bảy tùy miền.

Có nhiều loại như nấm nếp màu trắng, màu xám tẻ hay xám pha đen… ở miền đồng bằng Nam Bộ, khi những cơn mưa già đủ ngấm vào lớp đất thịt làm úng những ổ mối có hình dáng xù xì giống như những củ khoai mỡ hang hốc, thì từ ổ mối đó mọc lên những hạt meo màu trắng xanh lẫn vào đất, rồi những tai nấm đội đất trồi lên sau những tháng ngày ngủ quên dưới lớp thân cánh mềm mại của bầy mối vàng, cần cù đùn đất đắp lên thành gò, thành ụ.

Quá trình cần cù làm việc của bầy mối kết hợp với nhóm vi khuẩn tạo men cho đất sinh ra những tai nấm mối. Điều kỳ lạ hơn là ổ mối năm trước mọc vào tháng nào, thì năm sau nó vẫn tiếp tục mọc đúng vào tháng ấy trừ khi mối dời ổ đi nơi khác.Nấm mối mọc rộ vào tháng 5 sau tết Đoan ngọ. Nơi ổ mối mọc thành gò, cây cối vẫn xanh tốt bình thường. Nếu không chú ý, nhìn kỹ thế đất nơi ấy hơi cao hơn nơi khác thì ta khó lòng tìm ra nấm mối.

Đi hái nấm cũng là một niềm vui cộng với sự may rủi bởi màu sắc của nấm, thân nấm trắng ngà, xám đen khiến ta dễ nhầm lẫn với màu đất, màu cây lá chung quanh. Nấm mối vừa mọc ngày hôm trước đã vội tàn lụi vào ngày hôm sau. Vì thế, quà tặng của đất cũng là một đặc sản được ưa thích, có giá khá cao.Nấm mối đã giúp vào bữa ăn dân dã thêm đậm đà hương vị đồng quê. Nấu canh nấm mối với mướp hương vừa thơm nước, vừa ngọt canh. Nấu nấm với canh rau tập tàng, nêm thêm chút mắm, càng đậm đà. Nấm mối còn chiên với trứng vịt, chưng với bún tàu, làm nhân bánh xèo. Nấm mối cuốn lá cách nướng thịt, hay cuốn mỡ chài thịt bò. Ngoài cái ngọt đậm vì tai nấm, lại thêm mùi lá cách cháy mang hương đất, hương quê gợi nhớ mảnh vườn, bờ tre, mái lá nơi làng quê ta sinh sống.

“Mưa dầm nấm mối mọc chưa?
Cho nồi canh ngót chiều thưa ngọt lòng
Ngày mai chị có theo chồng
Hương quê vị đất trong lòng chị mang”.

Bạn có dịp về quê vào mùa nấm mối, trong buổi chiều mưa lâm thâm ngồi bên nồi cơm nóng, ăn món canh tập tàng gồm nhiều loại rau hái quanh sân, trong vườn, bờ nương, nêm thêm chút mắm cùng những tai nấm mối thơm lựng, ngọt không kém gì thịt cá. Bữa cơm tuy đạm bạc nhưng không thiếu hương vị nghĩa tình làng quê, vừa chan vừa húp, vừa nhớ về những kỷ niệm một thời gắn bó.Ăn mà nhớ khôn thôi.

(Văn hóa Nghệ thuật ăn uống)

Quê tôi, mùa nấm mối

 Nấm mối là thứ đặc sản trời cho - một món quà quý giá mà đất đã dành tặng không cho con người.

Những ngày đầu mùa mưa, trời không còn nắng oi ả nhưng lại khiến con người bức bối, khó chịu. Thay vì chờ đợi một cơn mưa mối xả thì người nông dân lại ngóng trông cho một “mùa hái tiền – mùa nấm mối”.

Sau một vài cơn mưa đầu mùa, cứ hễ trời oi bức mấy ngày liền là người dân quê tôi từ trẻ con đến người lớn đều háo hức hò nhau đi hái nấm. Mới chỉ 2-3h sáng, trong từng khu vườn, từng cánh rừng đã le lói ánh đèn và tiếng rì rầm. Đó là lúc người ta kéo nhau đi hái nấm. Có những hôm cả khu rừng rộn ràng như lễ hội, tiếng bước chân, tiếng lá khô xào xạc, tiếng cười đùa, hò reo mỗi lần nhìn thấy một ụ nấm, rồi tiếng trẻ con tranh giành nhau chí chóe.

Nấm được bán ở một góc đường (thị trấn Ngãi Giao, huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu).

Sở dĩ người quê tôi đi hái nấm từ trong đêm, ngoài lí do để hái được những cây nấm búp mới mọc thì còn vì “cạnh tranh nhau”, chỉ cần ra trễ chút xíu là đứng nhìn người ta xách từng bao nấm đi qua mà... thèm thuồng, tiếc nuối.

Thu hoạch nấm mối

Tới mùa nấm, đi dọc các con đường nửa nông thôn nửa thành thị ở quê tôi thể nào cũng bắt gặp những “chợ nấm” ở các góc đường. Ai đi qua cũng đều muốn ghé nhìn nhưng chỉ những “đại gia” mới dám móc ví ra mua vì xem ra nửa ký nấm có thể mua được cả ký thịt bò loại 1.

Một dĩa nấm xào cho bữa tối.

Nằm ở khu vực miền Đông Nam Bộ, không được thiên nhiên quá ưu đãi như ở vùng sông nước miền Tây nên nấm mối cũng không có nhiều. Ai “hạp" (theo cách gọi của dân gian) thì mới thấy nấm, còn ai không “hạp” thì có xách giỏ đi cả ngày cũng không được cọng nấm nào. Vì hiếm hoi nên ở quê tôi, nấm mối chỉ đủ để xào hoặc nấu canh chứ không thể dùng để kho tiêu ăn dần như ở Bến Tre, Vĩnh Long,…

Nấm mối là món ăn đạm bạc nhưng nhiều chất dinh dưỡng dùng cho người ăn chay. Chỉ cần một dĩa nấm xào và một tô canh rau tập tàng là quá đủ đầy cho một bữa cơm sang trọng của gia đình người nông dân nghèo quê tôi.

TRÂN CHÍNH

Canh nấm mối lá lốt

Sau cơn mưa kèm không khí lạnh là lúc dọc theo bờ rào, bụi cây, gò đất... quê tôi xuất hiện nấm mối.

Trời chuyển đông, khi những tia nắng nhẹ xuất hiện sau cơn mưa kèm không khí se lạnh cũng là lúc dọc theo bờ rào, bụi cây, gò đất... quê tôi xuất hiện nấm mối. Về quê mùa này là tha hồ đi nhổ nấm mối về nấu canh lá lốt.

 

Một tô canh nấm mối được nấu trong vòng chưa đến 10 phút - Ảnh: Hương Cát

Ở quê tôi, nấm mối chỉ xuất hiện từ tháng 11 đến tháng 12 (âm lịch), sau những ngày mưa kéo dài, không khí lạnh và nắng bắt đầu hanh hanh. Biết được đặc tính đó nên cứ sau những đêm mưa, sáng sớm trời tạnh nhưng vẫn còn se lạnh, tầm 5 - 6g khi chị em tôi vẫn còn cố ngủ vùi trong chăn, má đã rủ rỉ: “Trời tạnh rồi đó con, dậy đi kiếm nấm mối đi con”.

Nghe thế, dù vẫn còn quấn kín trong chăn, ngáp ngắn ngáp dài nhưng mấy chị em đã bật dậy khỏi giường, xuống bếp xách vội cái rổ, đội cái nón (cho sương sớm không thấm ướt) rồi dạo quanh mấy bụi cây, bờ rào (những chỗ ẩm ướt nhưng cao ráo) nấm thường hay mọc.

Nấm mối thường mọc từng khoanh trên nền đất, trong bờ rào, trên bờ ruộng và có khi ngay trong vườn nhà. Nội tôi nói “nấm sáng nở chiều tàn”, nấm mối nhú khỏi mặt đất vào ban đêm nên sáng sớm đi hái là tốt nhất, nếu để chiều nấm sẽ nở to (không còn ngon) hoặc tàn mất.

 

Nấm mối thường mọc trong bụi cây, gò đất sau những cơn mưa - Ảnh: Hương Cát

Nấm mối mới nhú trông rất giống nấm rơm, phía trên tai nấm có màu tro. Qua một ngày, nấm nở bung ra, có thể nhìn thấy màu trắng sữa phía dưới tàn nấm, cao không quá 5cm. Khi hái nấm phải chú ý không dùng các vật bằng kim loại như dao, cuốc, xẻng vì sẽ làm nấm mất ngon. Người sành ăn nấm chỉ nhổ bằng tay, đưa tay cầm sát gốc nấm lay lay vài cái, nấm sẽ nhích khỏi mặt đất, rút lên bỏ vào rổ.

Nấm hái về, nội và má quây lại bên cả rổ đầy làm sạch đất, còn hai chị em tôi thì ra vườn hái lá lốt. Theo những cụ già ở quê, gọt chân nấm cũng chỉ dùng que tre hoặc cây củi vót nhọn (không nên dùng dao, sắt) để cạo sạch đất. Cạo xong thì xé nấm nhỏ ra từng miếng để khi nấu nấm sẽ chín đều, vì phần tai nấm mềm nhanh chín hơn thân nấm.

 

Cạo sạch đất ở gốc nấm mối - Ảnh: Hương Cát

Canh nấm mối nấu lá lốt xắt nhỏ là lựa chọn hàng đầu của người dân xóm tôi. Món này vừa ngon, vừa không tốn tiền mua nguyên liệu nấu kèm bởi lá lốt ở quê nhà nào cũng có. Chỉ cần bắc nồi nước lên bếp, chờ nước sôi, bỏ nấm mối và lá lốt vào, đậy nắp khoảng 5 phút, khi mùi thơm của nấm, mùi ngai ngái của lá lốt bốc lên theo làn khói thì bắc xuống cho ít gia vị muối, bột ngọt, tiêu. Chỉ thế thôi nhưng đủ có nồi canh nấm mối - lá lốt cực ngon.

Má nói nấu nấm mối đừng khử dầu ăn vì mùi dầu, với vị béo của nó sẽ làm mất đi vị ngọt, mùi thơm của nấm. Và vị đăng đắng của lá lốt kết hợp vị ngọt của nấm từ lâu đã trở thành món ăn ưa thích của gia đình tôi.

Ngoài món canh nấm mối nấu lá lốt, nấm mối còn được chế biến thành rất nhiều món ăn ngon như nấu canh thịt bò, dùng để xào, nướng lá chuối với muối hột, nấm mối cũng được dùng làm nhân đúc bánh xèo... Vì thế, năm nào nấm mối mọc nhiều, người dân quê tôi đổ xô đi nhổ nấm mối về bán với giá nấm mối từ 500.000 - 1.200.000 đ/kg.

Theo Hương Cát (Tuoitreonline)